16. febrúar 2011 (5 lesendur hafa sagt álit sitt.)

Tilraun til valdaráns?

Síðasta haust birti Bloomberg-fréttastofan viðtal við forseta Íslands, Ólaf Ragnar Grímsson, þar sem hann gaf í skyn að hann myndi ekki skrifa undir ný Icesave-lög sem ríkistjórnin myndi setja „án þess að þjóðin fengi að segja sitt“, eins og það var látið heita.

Þessi yfirlýsing brýtur í blað í íslenskri stjórnmálasögu. Aldrei fyrr hefur forseti þjóðarinnar svo mikið sem gefið í skyn að hann kynni að taka til sín þetta vald með jafn afgerandi hætti og þarna var staðhæft. Enn merkilegra var að enginn núverandi ráðherra eða alþingismaður sagði orð um yfirlýsingu forsetans – þingheimur þagði allur þunnu hljóði að því ég best veit.

Einn fyrrverandi þingmaður og samstarfsmaður Ólafs Ragnars í Alþýðubandalaginu sáluga, Svavar Gestsson fyrrum sendiherra, benti réttilega á í grein sem birtist í Fréttablaðinu hinn 30. nóvember 2010 að forsetinn hafi „í raun afnumið þingræðið í þessu máli“. Og bætir við: „og hann getur það í fleiri málum“. Þessi greining á orðum Ólafs Ragnars er ekki bara rétt heldur er hún ákaflega alvarleg. Svavar sýnir þarna fram á að forsetinn er að leggja jarðveginn fyrir það að í framtíðinni muni sá meirihluti þingheims sem situr við völd hverju sinni kanna hver vilji „hans“ sé í þeim málum sem ríkistjórnin hyggst beita sér fyrir. Með þessu er hann að leggja drög að nýrri stjórnskipan í landinu þar sem forsetinn gín yfir þingi og þjóð; ekkert verði gert án hans vilja og vitundar – öll mál þurfi í raun að fá samþykki hans áður en þau eru afgreidd á alþingi. Hér er ekki verið að vísa í formlegt samþykki forsetans eins og verið hefur, heldur raunverulegt samþykki.

Á síðustu vikum hefur sá orðrómur gengið fjöllum hærra að Ólafur Ragnar ætli að bjóða sig fram enn á ný til forsetaembættisins – fimmta kjörtímabilið. Hann var meira að segja spurður um þennan orðróm í spjallþætti nýlega en svaraði því þá til að hann væri ekkert farinn að hugleiða stöðu sína í þessum efnum! Það þarf hins vegar enga mannvitsbrekku til að átta sig á að yfirlýsingar hans um Icesave-lögin á undanförnum vikum og mánuðum eru örugglega liður í þeirri fléttu að bjóða sig fram á ný, sem aftur eykur líkurnar á að hann muni ekki skrifa undir þessi lög þegar þar að kemur. Með því að gefa það til kynna að hann muni fella lögin á ný er hann að gera tvennt: Í fyrsta lagi gulltryggir hann bæði vinsældir sínar (sérstaklega hjá áhugamönnum um íslenskt þjóðerni og þjóðernisstefnu – sem trúlega tilheyra meirihluta þjóðarinnar) og skapar sér um leið góða möguleika á endurkjöri til forseta. Í öðru lagi býr hann í haginn fyrir margfallt valdameira forsetaembætti sem hann sæti í næsta kjörtímabilið, embætti sem væri – þegar allt kæmi til alls – hafið yfir þingið og vilja þess.

Valdabrölt forseta Íslands er ekki nýtt af nálinni. Hann tók þátt í að mæra útrásarvíkingana af svo miklum krafti að undrum sætti í byrjun 21. aldar. Þetta var á þeim árum þegar hann taldi að það hentaði að hefja þann hóp fólks til vegs og virðingar. Hann leitaði eftir skýringum á ágætum þeirra langt aftur í aldir og fann meðal annars í „víkingaeðlinu“, einkenni sem hann tali að þessir stórkapítalistar hefðu tileinkað sér. Hver ræðan af annarri ber þessu vitni, ræður sem hann flutti út um allan heim í rúm tíu ár. Veislur voru haldnar þeim til heiðurs á Bessastöðum og víðar og erlendir þjóðarleiðtogar voru fengnir til að ganga í lið með þeim þegar ryðja þurfti sér leið inn á nýja markaði og tryggja skjótfenginn gróða. Dæmin eru mýmörg og sum þeirra grátbrosleg, eins og ég geri að umtalsefni í bók sem nefnist Wasteland With Words og kom út síðasta vor hjá enska bókaforlagin Reaktion Books.

Það þótti mörgum skjóta skökku við að gamli alþýðuleiðtoginn og sósialistinn Ólafur Ragnar Grímsson skyldi ganga svo einbeittur í björg síðkapítalistana, þessa fólks sem fór ránshendi um heiminn og lagði í rúst efnahag heilu þjóðanna.

Nú birtist Ólafur Ragnar Grímsson í nýju gervi, sem „bjargvætturinn“, hylltur sem vendari alþýðunnar og lýðfrelsisins og gerir að sjálfsögðu í kjölfarið tilkall til meiri áhrifa og valda. Auðvitað dansa Íslendingar með, því enginn vill vita af skuldadögunum.

----------------------------------

Myndin með greininni er af kápu Saga af forseta, starfsævisögu Ólafs Ragnars.

Sigurður Gylfi Magnússon

Til baka

yfirlit frétta