1. mars 2006 10:52

Jeppar og jakkaföt

Kynjamyndir í íslenskri utanríkisstefnu

- Erindi flutt hjá Sagnfræðingafélaginu 21. febrúar 2006

Á sama tíma og Kalda stríðið leið undir lok byrjaði bandaríski stjórnmálafræðingurinn Cynthia Enloe að gefa út femínískar hugleiðingar sínar um alþjóðastjórnmál. Bækurnar Does Khaki become you? sem kom út árið 1988 og ekki hvað síst Bananas, Beaches and Bases: Making Feminist Sense of International Politics sem kom út ári síðar voru brautryðjendaverk fyrir margra hluta sakir; s.s. vegna þess að þær voru gefnar út fyrir almennan markað en ekki eingöngu akademíuna og eru fyrir vikið skrifaðar á mjög aðgengilegum máli; en ekki hvað síst vegna afbyggingar og afhelgunar Enloe á alþjóðastjórnmálum, umræðu um þau og inntaki.

Í inngangsorðunum að bókinni Bananas, Beaches and Bases segir Enloe: „Skeytasendingar sendiherra til ráðuneyta sinna, löggjafarsamkundur að setja hömlur á erlendan innflutning, bankastjórar að semja við útlendar lánastofnanir, innrásir hermanna í fjarlæg lönd – þetta eru nokkrir af útsýnisstöðum okkar yfir heim alþjóðastjórnmála. En ef við notum einungis hinn hefðbundna, ókynbundna áttavita í landkönnun okkar um alþjóðastjórnmál þá er líklegt að einu íbúarnir sem við rekumst á séu karlmenn, og þá helst karlar í valdastöðum. Hið raunverulega landslag alþjóðastjórnmála er síður en svo einkynja.”

Með því að spyrja Hvar eru konurnar? og beina sjónum sínum að hlutverki Pókahontas í nýlendustjórn Breta í Ameríku, að tákngervingu Hollywood stjörnunnar Carmen Miranda fyrir sölu banana frá Mið- og Suður-Ameríku og framlagi eiginkvenna diplómata til framgangs alþjóðastjórnmála þá gjörbylti Enloe hefðbundinni hugsun og sýn á alþjóðastjórnmál. Farið hefur verið með hlutverk kvenna í sköpun og viðhaldi alþjóðastjórnmála sem þau væru „eðlileg” og ekki þörf frekari skoðunar, segir Enloe. Fyrir vikið hefur engin skoðun verið gerð á því hvernig framgangur alþjóðastjórnmála hvílir á stjórn karla á konum og áhrifavaldar á utanríkisstefnu hafa sloppið undan ábyrgð á áhrifum þeirrar stefnu á konur.

Þegar litið er til Íslands, rannsókna á og umræðu um utanríkis- og alþjóðamál má glöggt sjá sannleiksgildi orða Enloe. Lítið sem ekkert hefur verið skrifað um kynjavíddir utanríkismála Íslands og sýn okkar á þau fyrir vikið, takmörkuð. Vil ég hér með lýsa eftir rannsóknum á þessu sviði og hvetja til þess að nægileg framsýni ríki við úthlutun úr Jafnréttissjóðnum svokallaða, rannsóknasjóði sem ríkisstjórnin stofnaði 24. október sl., að slíkum rannsóknum verði veitt brautargengi.

Í erindi mínu hér í dag, á vettvangi Sagnfræðingafélags Íslands þar sem ætlunin er að ræða um útrás, hyggst ég fara með okkur á nýja útsýnisstaði yfir utanríkismál Íslands, bregða upp kynjamyndum sem þegar hafa verið skoðaðar og vekja til umhugsunar um aðrar sem enn liggja í leynum.

Herstöðin í Keflavík og samningar íslenskra og bandarískra stjórnvalda um hana eru meðal þeirra fáu þátta í utanríkismálasögu Íslands sem hafa notið femínískrar rýni. Eins og Valur Ingimundarson hefur meðal annarra skoðað þá stýrðust samningaviðræður við Bandaríkjamenn um setu herliðsins hér á landi af hugmyndum um þjóðfélagshlutverk kvenna.

Eftir hið svokallaða ástand sem ríkti hér á landi á stríðsárunum þá var brugðist hart og hratt við komu fyrstu hópanna af ungum og einhleypum bandarískum hermönnum í íslenskt skemmtanalíf í kringum árið 1952. Var þeim víða meinaður aðgangur að félagsheimilum og skemmtistöðum, komið var á fót stífum útgöngureglum fyrir hermennina og árið 1954 var hafist handa við að girða herstöðina inni, eða eins og Valur bendir á: til að vernda gistiþjóðina fyrir samskiptum við varnarliðið. Allt kapp var lagt á um að koma í veg fyrir samneyti hermannanna við íslenskt kvenfólk.

Ástæðurnar sem lágu þar að baki voru bæði af þjóðernislegum og pólitískum toga. Athyglisvert er að benda á að þrátt fyrir að herstöðin hafi alla tíð verið klofningsmál í íslenskum stjórnmálum þá sameinuðust báðar fylkingar í þessu máli. Herstöðvarandstæðingar og þjóðernissinnar héldu þeim sjónarmiðum á lofti að spyrna yrði gegn heimsvaldastefnunni og takmarka þyrfti sem allra mest bandarísk áhrif á íslenskt þjóðlíf og fylgjendur varnarsamstarfsins töldu að þjóðernishyggja gæti hjálpað til við að sefa andstöðu við hernaðarvæðingu utanríkisstefnu Íslands. Þannig vitnar Valur Ingimundarson í Gylfa Þ. Gíslason, einn leiðtoga Alþýðuflokksins, sem taldi að það hefðu verið mikil mistök að senda ókvænta hermenn hingað í stað fjölskyldumanna, því samneyti þeirra við íslenskt kvenfólk kæmi andstæðingum hersetunnar, einkum meðal sósíalista, til góða.

Þá er jafnframt athyglisvert að benda á að það voru ekki einungis karlar sem vildu halda bandarískum hermönnum frá íslenskum konum heldur beittu kvenfélögin sér einnig ötullega í málinu og var samþykkt ályktun á Landsþingi Kvenfélagasambands Íslands þar sem hvatt var til þess að forðast „ónauðsynleg” samskipti við herliðið.

Bandaríkjamenn voru ekki alls kostar sáttir við kröfur Íslendinga í málinu og reyndu að fá reglunum breytt. Í þessari umræðu má ekki gleyma því að meðal þess sem Íslendingar kröfðust af bandaríska hernum var að haldið yrði fjölda blökkumanna í Keflavík í lágmarki, af ótta við að þeir blönduðu geði og genum við íslenskar konur. Bandarísk stjórnvöld óttuðust ásakanir um kynþáttahatur og mismunun ef upp kæmist og árið 1971 sendu þau íslenskum stjórnvöldum minnisblað þar sem því er haldið fram að „hvergi í heiminum væru bandarískir hermenn háðir slíku ófrelsi nema á Íslandi, hvorki í lýðræðisríkjum né einræðisríkjum.” Í skrifum Vals Ingimundarsonar kemur fram að ekki sé vitað hvenær hömlunum hafi endanlega verið aflétt en að það hafi sennilega verið á níunda áratugnum, þegar vægi herstöðvarinnar hafði minnkað töluvert í stjórnmálum hérlendis.

Sterk samningsstaða Íslands í Kalda stríðinu var þannig nýtt til að koma í veg fyrir samgang hermanna við íslenskt kvenfólk í því augnamiði að vernda hinn íslenska kynstofn og sætta andstæðar fylkingar um dvöl hersins hér á landi. Undirliggjandi voru ákveðnar hugmyndir um hegðun kvenna og þjóðfélagsstöðu þeirra.

Einn er sá kafli í íslenskri utanríkismálasögu sem ég vil kalla ókannaðar víðlendur femínískra fræðimanna og það eru þorskastríðin. Ekki er hægt að velta fyrir sér utanríkismálum Íslendinga án þess að minnast þeirra. Þorskastríðin voru djörf útrás hins nýsjálfstæða ríkis inn á svið alþjóðamálanna, ögrun hinnar herlausu smáþjóðar við hernaðarstórveldi, barátta fyrir fullveldi og þjóðarhag og síðast en ekki síst, eina stríðið sem Ísland hefur háð á alþjóðavettvangi – ef stríð skyldi kalla.

Cynthia Enloe fullyrðir að viðhalda þurfi hugmyndum um karlmennsku til að réttlæta háskafulla hegðun á alþjóðavettvangi. Án þess að hafa skoðað þetta tímabil Íslandssögunnar að ráði þá tel ég víst að áhugavert væri að  að skoða orðræðu þorskastríðanna með hliðsjón af þeirri fullyrðingu.

Íslendingar sóttu jú hart fram í málinu, sýndu óbilgirni, þrjósku og jafnvel ósvífni til að fá sínu fram og Bretar hafa brugðist lítið betur við með því að senda flotann á vettvang. Guðni Jóhannesson sagnfræðingur hefur þannig sagt að í allri þorskastríðssögunni hafi það gilt í íslenskri innanríkispólitík að þrjóska taldist til kosta en ekki lasta. Ekki má heldur gleyma því að á hafi úti var hart látið mæta hörðu, með togvíraklippum og árekstrum sem minna hvað helst á leikinn „hugleysingja” eða chicken.

Án þess að deila á réttmæti þessara aðgerða eða afraksturs þeirra þá hljóta þær að vera skoðunarinnar virði. Hversu ráðandi áhrif höfðu hugmyndir um gildi karlmennskunnar á ákvarðanatöku í þorskastríðinu?

Einnig má spyrja spurningarinnar Hvar eru konurnar? í þessu samhengi. Hvar og hvernig voru konur þátttakendur í atburðarásinni? Hvaða áhrif höfðu þorskastríðin á líf og hagi kvenna? Bættu þau atvinnumöguleika þeirra og tekjur? Hvað með konurnar í Bretlandi? Nú kann ég ekki að svara þessum spurningum tilhlýðilega enda þekki ég bara sögu karla í þessu samhengi. Karlar sátu í ríkisstjórn, þingi og í ráðuneytunum og karlar mönnuðu fiskiskipin og varðskipin.

Ég lék mér að því að skoða handbók utanríkisráðuneytisins frá árinu 1976 þegar Íslendingar slitu stjórnmálasambandi við Breta vegna deilna um landhelgina og komst að því að ein kona starfaði sem diplómati í ráðuneytinu á þeim tíma.  Hún var ráðin sem fulltrúi eftir 22 ára ritarastörf í ráðuneytinu, með þrefalt BA próf. Aftur á móti voru allir ritarar utanríkisráðuneytisins, bæði hér heima og í sendiráðunum á þeim tíma konur. Mynd sem er óbreytt í dag, 30 árum síðar.

Hér fann ég svar við spurningu Enloe, að minnsta kosti að hluta. Konurnar, nú og þá, eru í ritarastöðunum; stöðum sem nauðsynlegar eru til að halda starfseminni vel smurðri og treystir ráðuneytið þannig á vinnuframlag kvenna sem eru reiðubúnar til að vinna og jafnvel flytjast milli landa án raunverulegrar vonar um upphefð innan ráðuneytisins. Árið 1976 hafði fyrrnefnd kona unnið sig upp í stöðu sendiráðsritara (1. stig diplómatastigans) eftir 32 ára störf innan ráðuneytisins, þar af 22 sem ritari. Árið 2006 er ein kona starfandi á diplómatastigi með starfsreynslu ritara, hún er með BA próf og vann í ritarastarfinu í 26 ár, þar af í sendiráðum og fastanefndum í 7 löndum, áður en hún var ráðin í stöðu sendirráðsritara. Sumum þætti kannski áhugavert að vita að á sama tíma voru 3 karlar án framhaldsmenntunar og reynslu innan ráðuneytisins starfandi í stöðu sendiherra.

Í tilefni þessa erindis þá leit ég á upplýsingar um starfsfólk utanríkisráðuneytisins sem gefnar eru í handbók þess frá september á síðasta ári. Með aðstoð Önnu Helgu Jónsdóttur, verkfræðings, þá kannaði ég kyngreindar tölfræðiupplýsingar um framgang starfsmanna innan diplómatastigans og leiddi sú könnun ýmislegt athyglisvert í ljós. Sá varnagli er sleginn að upplýsingar sem gefnar eru í handbókinni eru ekki fyllilega samræmdar og því er ekki hægt tryggja fulla nákvæmni niðurstaðna.

Fyrst ber að nefna að konum hefur fjölgað á undanförnum þremur  áratugum. Er staðan nú þannig að af 95 einstaklingum með diplómatastöðu í ráðuneytinu eru 23 konur, eða rétt tæpur fjórðungur.

Fjögur þrep er á hinum svokallaða diplómatastiga. Á fyrsta þrepinu, í stöðu sendiráðsritara eru 14 einstaklingar, 5 karlar og 9 konur. Á öðru þrepinu, í stöðu sendiráðunauta voru 22 einstaklingar, 13 karlar og 9 konur. Á þriðja þrepinu, í stöðu sendifulltrúa, eru einnig 23 einstaklingar, 20 karlar og 3 konur. Á efsta og þaulsetnasta þrepinu, í stöðu sendiherra, eru 36 einstaklingar, 34 karlar og 2 konur.

Hér er rétt að taka fram að tölurnar byggja á handbókinni sem gefin var út í september á síðasta ári. Því eru ekki upplýsingar um tvær konur sem nýlega hafa verið skipaðar sendiherrar auk þess sem ekki er tekið tillit til mannabreytinga sem orðið hafa á þessu ári.

En sé litið á ofangreindar tölur má ljóst vera að enn er langur vegur að jafnri stöðu karla og kvenna í ráðuneytinu. Staða kvenna er best á neðsta þrepinu en þar eru þær í meirihluta og á þrepinu þar fyrir ofan eru þær tæp 40% fulltrúa. Myndin breytist þó töluvert þegar litið er á efri þrepin: konur eru 13 % sendifulltrúa og 5% sendiherra. Óvíða er skýrara stigveldi en hjá utanríkisráðuneytinu og meirihluti starfsmanna vinnur sig upp stigann þrep fyrir þrep. Meðalárafjöldi sem það tók atvinnudiplómat innan ráðuneytisins til að vinna sig upp í sendiherrastöðu var 14 og hálft ár samkvæmt okkar útreikningum. Af því má ráða mikill meirihluti kvenna á enn eftir að vinna sig  upp í efri stöðurnar og gera má ráð fyrir því að það muni taka nokkur ár til viðbótar.

Ekki hjálpar sú staðreynd að á sama tíma og ráðningum kvenna í neðri þrepin hefur fjölgað hefur nokkuð borið á því að einstaklingar, og þá fyrst og fremst karlar, séu ráðnir beint inn á efri þrepin og þannig verið skotið fram fyrir röðina, ef svo má segja. Af þeim 8 einstaklingum sem ráðnir eru beint upp á annað þrep, í stöðu sendiráðunauts, eru sjö karlar og ein kona. Eingöngu karlar hafa verið ráðnir beint upp í stöðu sendifulltrúa, 3 alls, og einnig hafa eingöngu karlar verið ráðnir beint í stöðu sendiherra, alls 11 manns.

Af öllu þessu má ráða að jakkafötin verða áfram ráðandi einkennisbúningur íslenskra diplómata næstu árin og karlar halda áfram að vera í meirihluta þeirra sem taka ákvarðanir um stefnu og aðgerðir Íslendinga í utanríkismálum. Hvort það þýði að karlmennskan verði í hávegum höfð í þeirri stefnumótun skal ósagt látið.

En hvað með núverandi stefnu? Er ekki við hæfi að fara nokkrum orðum um starfsemi utanríkisþjónustunnar um aldamót og skoða það sem hæst ber um þessar mundir?

Ein markverðasta útrásin í starfsemi utanríkisráðuneytisins er uppbygging Íslensku friðargæslunnar. Það sem hófst með útsendingu nokkurra heilbrigðisstarfsmanna og síðar lögreglumanna til fyrrum Júgóslavíu árið 1994 er nú, réttum tíu árum síðar, orðið að sérstakri skrifstofu innan ráðuneytisins, með tugi starfsmanna að störfum erlendis á hverju ári og fjárheimildir upp á rúman hálfan milljarð.

Átök í Suðaustur-Evrópu og kröfur um aukna þátttöku Íslendinga í alþjóðastarfi leiddu til þess að fyrstu opinberu íslensku friðargæsluliðarnir fóru til starfa á Balkanskaga um miðja 10. áratuginn. Í fyrstu var um að ræða heilbrigðisstarfsfólk og lögreglumenn sem fóru til starfa í samstarfi við aðrar Norðurlandaþjóðir og síðar einnig Breta. Frumskref Íslensku friðargæslunnar voru stigin innan vébanda stærri sveita og góður árangur leiddi til áframhaldandi samstarfs. Þegar kom fram undir aldamótin 2000 varð þátttaka utanríkisráðuneytisins víðfeðmari, þegar byrjað var að manna einstakar stöður borgaralegra sérfræðinga hjá NATO, ÖSE og UNIFEM. Stöðurnar voru sérstakar og tímabundnar og ekki innan jafn afmarkaðs ramma og þátttaka í löggæslu- og heilbrigðisstarfi. Fæst verkefnanna reyndust langlíf ef frá er talið UNIFEM verkefnið í Kósóvó.

Nýr kafli í sögu friðargæslunnar hófst þegar fallist var á að Ísland tæki að sér rekstur flugvallarins í Pristína í Kósóvó. Um var að ræða umfangsmesta verkefni Íslensku friðargæslunnar hvað varðar mannafla, fjárráð og ábyrgð og leiddi það friðargæsluna á nokkuð aðrar brautir en hún hafði stefnt inn á áður, a.m.k. þegar litið er á þann lista yfir friðargæsluliða í viðbragðsstöðu sem nokkur vinna hafði farið í að byggja upp.  Þegar listinn var fyrst settur saman, árið 2001, var nokkuð jafnt hlutfall ólíkra starfsstétta sem skipta mátti í sex flokka: stjórnmála- og lögfræðinga; fjölmiðlafólk; viðskipta- og hagfræðinga; verkfræðinga og tæknimenntaða; heilbrigðisstarfsfólk og loks flokkur sem kallaðist sérmenntun og víðtæk reynsla. Karlar skipuðu um 60% listans og konur rétt tæp 40%.

Þremur árum síðar, eða um það leyti sem friðargæslan skilaði af sér flugvellinum í Kósóvó og tók að sér enn stærra og erfiðara verkefni, rekstur alþjóðaflugvallarins í Kabúl, hafði viðbragðslistinn tekið töluverðum breytingum og þegar litið var á tölfræði um útsenda starfsmenn voru breytingarnar jafnvel enn meiri.

Flugumferðarstjórar og lögreglumenn voru orðnir fjölmennir á viðbragðslistanum og fækkað hafði í öllum starfsflokkum nema í hópi verkfræði- og tæknimenntaðra sem skipuðu nú um þriðjung listans. Flugvallarverkefnin voru að móta sérhæfingu hjá íslensku friðargæslunni þar sem þörf var á þekkingu á ákveðnu sviði, flugvallastjórnun, og breidd viðbragðslistans og verkefna friðargæslunnar minnkaði fyrir vikið.

Athyglisverðast er hversu afgerandi áhrif þessi þróun hafði á þátttöku kvenna í starfi friðargæslunnar: Hlutur þeirra á viðbragðslistanum féll úr 40% niður í 30% og meðal útsendra starfsmanna fækkaði þeim úr 30% í 14%, þ.e.a.s. einungis ein kona fór til starfa á vegum Íslensku friðargæslunnar árið 2004 á móti hverjum 7 körlum. Í þeim hópi sem fyrirferðarmestur var á viðbragðslistanum -og má þ.a.l. segja að hafi innihaldið þann hóp sem mest þörf var fyrir í verkefnum friðargæslunnar- verkfræðinga og tæknimenntaða, voru konur einungis 5% af heild árið 2004.

Friðargæslan sigldi þannig í farveg verkefna sem treystu mjög á starfskrafta karla þrátt fyrir þann fjölda kvenna sem gaf kost á sér til starfa fyrir friðargæsluna við stofnun hennar 2001 og góða reynslu af verkefnum sem karlar og konur gátu sinnt jöfnum höndum.

Þrátt fyrir að nákvæm tölfræði liggi ekki fyrir þá má fullyrða að staðan hafi lítið batnað frá 2004. Eftir að Íslendingar skiluðu flugvellinum tók við annað verkefni í Afganistan, af jafnvel enn hernaðarlegri toga en flugvallarverkefnin, sem einnig krefst töluverðs mannafla en samkvæmt minni bestu vitund hafði einungis ein kona send þangað til starfa í ársbyrjun 2006. Hér er ég að ræða um jeppaverkefnin svokölluðu, eða þátttöku Íslendinga í eftirlitssveitum NATO.

Það má nefnilega ekki gleyma því að á sama tíma og friðargæslan er kynnt sem framlag Íslands til þróunarstarfa þá er hún jafnframt framlag Íslands til Atlantshafsbandalagsins, viðleitni til að auka vægi og þátttöku Íslands innan bandalagsins í kjölfar dvínandi mikilvægis Keflavíkurstöðvarinnar. Á leiðtogafundi NATO í Prag haustið 2002 var fyrirhuguð efling friðargæslunnar kynnt sem framlag Íslands til sameiginlegra skuldbindinga bandalagsins á sviði friðaraðgerða.

Þegar litið er til þeirrar yfirlýsingar og verkefnavals undanfarinna ára þá tel ég ljóst að þrátt fyrir ítrekaðar yfirlýsingar um að stefna og starfsemi friðargæslunnar skuli miðast við samstarf á ýmsum sviðum og á vettvangi ólíkra stofnana þá muni meginþunginn, hvað varðar fjármuni og mannafla, áfram vera á verkefni á vegum NATO.

Einkennisbúningur friðargæslunnar verður herbúningur og tækifæri kvenna til að starfa á vegum friðargæslunnar takmörkuð.

Engin stofnun er jafn karllæg og herinn og með þátttöku í starfi NATO er Ísland að ganga inn í það umhverfi þó Íslendingar eigi engum eiginlegum hersveitum á að skipa. Í því ljósi er mjög áhugavert að skoða þá ákvörðun að senda sérútbúna jeppa til Afganistan á þeirri fosendu að þekking Íslendinga á þeim sé sérframlag Íslands til alþjóðlegrar friðargæslu. Þeim orðum til stuðnings gríp ég hér niður í lýsingu utanríkisráðherra á verkefninu sem birtist í Morgunblaðinu í apríl á síðasta ári:

Í þessu felst meðal annars að friðargæsluliðar fara um og kanna aðstæður í þorpum og sveitum og gera tillögur um úrbætur til viðeigandi hjálparsamtaka og alþjóðastofnana. Á þeim stöðum sem íslensku friðargæsluliðarnir koma til með að starfa eru samgöngur mjög erfiðar og reynsla Íslendinga kemur að gagni.

Jeppinn, eins og við flest þekkjum, er tengdur íslensku karlmennskunni mjög nánum böndum og þess vegna er athyglisvert að við skulum senda þetta karlmennskutákn hinnar herlausu þjóðar inn á vígvöllinn í Afganistan.

Það má ekki skilja mig sem svo að karlmennskan ráði lögum og lofum í stefnumótun á Rauðarárstígnum og má líta á áherslur Íslendinga á vettvangi Sameinuðu þjóðanna sem dæmi um að svo sé ekki. Íslendingar hafa aukið verulega stuðning sinn við þróunarstofnanir sjóðsins – og í minni stöðu get ég ekki undan því vikist að nefna sérstaklega aukinn stuðning við Kvennasjóð Sameinuðu þjóðanna, UNIFEM, þ.á.m. á vettvangi friðargæslunnar – þeir eiga sæti í kvennanefnd Sameinuðu þjóðanna nú um mundir og í framboði sínu til öryggisráðsins leggja þeir sérstaka áherslu á framkvæmd fyrirheita um vernd kvenna í átökum og þátttöku þeirra í friðarferli að átökum loknum. Það verður svo sannarlega spennandi að fylgjast með því hver staða kvenna verður innan ráðuneytisins þegar og ef Íslendingar taka sæti í ráðinu við lok áratugarins og hvernig við uppfyllum þau fyrirheit sem gefin hafa verið.

Áður en ég lýk orðum mínum hér í dag get ég ekki undan því vikist að fara nokkrum orðum um útrás íslensks viðskiptalífs á undanförnum árum enda má það að miklu leyti þakka starfi utanríkisþjónustunnar við að ryðja brautina að alþjóðamörkuðum.

Viðskiptaútrásin hefur þegar verið rædd talsvert á þessum vettvangi og því ætla ég einungis til að beina sjónum að einu atriði sem mér finnst vert að nefna í ljósi umræðu minnar hér í dag. Það eru þau umskipti sem orðið hafa á hlutverki íslenskra kvenna í rekstri og viðhaldi Keflavíkurflugvallar.

Líkt og kom fram hér áðan þá byggði flugreksturinn í Keflavík lengst af tilvist sína á takmörkun samneytis íslenskra kvenna við erlenda karla og kapp var lagt á um að koma í veg fyrir að slíkt athæfi kæmist í hámæli. Það er því vægast sagt áhugavert að skoða þá staðreynd að fyrirtæki sem hefur vaxið samhliða flugvellinum í Keflavík og grundvallar í raun starfsemi sína á tilvist hans gerir markvisst út á það að selja erlendum ferðamönnum þá hugmynd að íslenskar konur séu eftirsóknarvert og aðgengilegt kynferðslegt viðfang.

Sagan er þannig farin í hring: Efni yfirlýsinga þjóðernissinna um hreinleika Íslands og alls sem íslenskt er og notað var til að réttlæta lokun landsins um miðja síðustu öld er nú orðið að kapital til að opna landið fyrir erlendu fjármagni, gjaldeyri í hinni íslensku útrás.

Og enn sem fyrr stýrist stefnan af hugmyndum karla um konur.

Birna Þórarinsdóttir

Til baka

yfirlit frétta