1. febrúar 2008 13:18

Óraskjárinn

Vikan getur verið löng í pólitík og á öðrum sviðum. Einn borgarstjóri kemur og annar fer, gargandi (en þó skipulagður) skríll fer nærri því að steypa sjálfu lýðræðinu í glötun, „til í allt án Villa“ heyrir skyndilega forsögulegum tíma til en í staðinn er kominn samstæður hópur sem hefur fyrirgefið allt og fylgir leiðtoganum hugprúða – hinum eina sanna íslenska comeback kid – út í öfgar og æsar. Allt í einu – eða eins og fyrri daginn? – er öllu fórnandi fyrir stjórnvölinn og kjötkatlana, meira að segja stefnumálunum.

Svo kemur laugardagur og landsmenn flykkjast venju samkvæmt að skjánum: einhvern mat hljóta þeir að gera sér úr þessu! Og viti menn – þeir gera það í reynd, „rísa upp frá dauðum“ eins og einhver sagði einhvers staðar í netheimum, þeir gera sér mat úr atburðum vikunnar, og eins og góðra kokka er siður forðast þeir að ofelda hráefnið: bregða því létt á pönnuna við háan hita og brúna báðum megin þannig að á diskinum reynist bitinn blæðandi hrár – og bráðnar í munni.

Eða hvað? Ekki ber á öðru en mörgum hafi reynst bitinn seigur undir tönn, að minnsta kosti ef marka má logana sem teygja sig hvað hæst í svokölluðum bloggheimum. Um fátt hefur verið meira rætt undanfarna daga, og svo framvegis. Og ef bloggarar halda því fram hver um annan, þá gerir fjölmiðlafólkið það líka – í Danmörku er talað um fæðukeðju fjölmiðlanna, eitt nærist á öðru (á köflum lítur satt að segja út fyrir að fjölmiðlar á Íslandi í dag hafi glatað þeim tengslum við raunveruleikann sem maður annars hélt að væri sjálfur naflastrengur þeirra; þess í stað láta þeir sér nægja að lýsa því sem fyrir ber í sýndarveröldinni).

Þannig að raunin er sannarlega þessi: frá og með laugardagskvöldinu er ekki rætt um atburðina sjálfa, um valdagræðgi, dómgreindarleysi, lýðræðishatur og mannvonsku þeirra sem ráða sameiginlegu rými borgarbúa – hluturinn sjálfur hefur horfið bakvið spéspegilinn. Og þegar við bætist umræðan um skrílinn sem æpti af pöllunum áskoranir um að „hætta við“ – sér enginn út úr augum lengur, eða hvernig á annars að vera hægt að vera á móti manninum sem skríllinn baulaði á og háðfuglarnir vógu að?

Og hvað er þá næsta skrefið? Veröldin fetar krákustíga, pendúllinn sveiflast fram og til baka. Upp kemur ný umkvörtun: Spaugstofan brást hlutverki sínu með því að draga athyglina frá hlutnum sjálfum, gagnrýni þeirra var einum of beinskeytt, einum of óvægin, einum of vel heppnuð. „Þeir fóru yfir strikið.“ Verra grín og meinlausara – meira í anda pólitískrar rétthugsunar – hefði átt betur við í þeim skilningi að það hefði ekki valdið fjaðrafoki og þar með dregið athyglina frá meginatriðunum.

En stöldrum nú aðeins við. Hvers vegna eigum við að líta svo á að Spaugstofan hafi þarna brugðist hlutverki sínu? Hvað ef það er einmitt hlutverk grínistanna að breiða yfir óþægindin, bregða óraskermi yfir trámað sem við getum í reynd ekki horfst í augu við? Meirihlutaskiptin i borgarstjórn veittu (fremur) sjaldséða innsýn í ógeðfelldar hliðar valdsins – þess „lýðræðislega“ valds sem við viljum öll trúa að sé í eðli sínu meinlaust, skynsamlegt, hlutlægt og huggulegt – svona eins og við sjálf... eða á þetta ekki að heita okkar vald?

Spaugstofan brást með öðrum orðum einmitt ekki hlutverki sínu. Henni tókst dável upp – að draga tennurnar úr atburðunum um leið og okkur leið eins og við værum einmitt stödd í sjálfu gini ljónsins.

Björn Þorsteinsson

Til baka

yfirlit frétta