22. janúar 2010 14:30

Kvikmyndir

Fín tilbreyting frá kommentakerfi Eyjunnar

Sunnudagskvöldið 20. janúar var ár liðið frá upphafi búsáhaldabyltingu. Við það tækifæri var frumsýnd önnur kreppukvikmyndin af eflaust fjölmörgum. Maybe I Should Have í leikstjórn Gunnars Sigurðssonar var sýnd fyrir troðfullum sal í Háskólabíói. Það mátti sjá kunnugleg andlit af Austurvelli frá liðnum vetri svo frumsýningin varð að eins konar byltingarendurfundum.

Eitt hinna kunnuglegu andlita tilheyrði Agnari Kr. Þorsteinssyni, gagnrýnandi á vefritinu Hugsandi.is, en hann sem tók þátt í borgarafundum og Borgarahreyfingu ásamt Gunnari. Hann tekur að skýrt fram í dómi sínum á vefritinu að hann sé hlutdrægur vegna þessara tengsla. Þá er vafalaust við hæfi að taka fram að ég var ekki þarna fyrir neina tilviljun, frekar en flestir kvikmyndagestanna, heldur vegna tengsla við kvikmyndatökumann og klippara myndarinnar, Herbert Sveinbjörnsson.

Þessi tengsl setja mig í talsverðan vanda þegar kemur að því að fjalla um Maybe I Should Have hérna á Kistunni. Bæði er ég ekki fullkomlega hlutlaus og einnig er erfitt að tilkynna kunningja sínum á opinberum vettvangi að kvikmynd hans er langt frá því að vera meistaraverk þótt umfjallanir í netheimum gefi stundum tilefni til að ætla annað. Ekki svo að skilja að kvikmyndin hafi ekki ýmislegt til brunns að bera þótt meistarabragurinn sé takmarkaður.

Peningaslóðinni fylgt

Maybe I Should Have fylgir Gunnari Sigurðssyni leikstjóra eftir. Í upphafi myndar blasir gjaldþrot við Gunnari og hann leitar svara við þeirri spurningu hvers vegna hann sé lentur í fjárhagserfiðleikum þrátt fyrir að hafa ekki stundað nokkra óráðsíu í fjármálum. Eftir óþarflega langan annál um bankahrun, búsáhaldbyltingu og Borgarahreyfingu heldur Gunnar utan til að „fylgja peningunum“ til Lúxemborgar, Guernsey, Tortola og loks aftur til Íslands þar sem hann grefst fyrir um tengsl útrásarvíkinga við ráðamenn landsins og þá spillingu sem varð Íslandi að falli.

Hér er s.s. um hefðbundna heimildarmynd að ræða sem þjáist helst fyrir það að hún veit ekki hvað hún vill verða þegar hún er orðin stór, búsáhaldabyltingarannáll eða rannsókn á orsökum bankahrunsins. Hún er m.ö.o. samhengislaus á köflum, sérstaklega í umfjöllun um Transparency International sem á heiðurinn að því að hafa sett Ísland efst á lista yfir óspilltustu lönd heims á sama tíma og spillingin óð uppi hérlendis. Myndinni tókst engan veginn að koma hlutverki stofnunarinnar, aðferðum eða athugasemdum við störf hennar fyllilega til skila. Þar að auki flæðir myndin illa frá einu viðfangsefni til annars. Það hefur þau áhrif að Gunnar virkar ekki nógu sannfærandi sem sögumaður nema í upphafi myndarinnar, þar sem nærvera gjaldþrota manns í leit að réttlæti þjónar söguþræðinum mjög vel. Því miður tekst ekki að viðhalda þessari tilfinningu í gegnum myndina sem veldur því að innskot Gunnars kippa áhorfandanum oft harkalega niður á jörðina þegar hann er í miðjum klíðum við að lifa sig inn í atburðarásina. Þar að auki kemur endir myndarinnar eins og skrattinn úr sauðaleggnum, þ.e. áferðarfagurt myndband við „Freyju“, lag Fjallabræðra, sem á e.t.v. að tjá iðrun en vísar svo blygðunarlaust í nokkur af okkar algengustu þjóðernistáknum að hæglega má túlka atriðið sem stækasta þjóðernisáróður.

Þrátt fyrir samhengisleysið eru sumir kaflar myndarinnar mjög vandaðir. Hún veitir fágæta innsýn inn í samfélag og viðskiptahætti á eyjunni Tortola og eyðir mörgum þeim goðsögnum sem um hana ríkja. Umfjöllunin um íbúana á Guernsey stelur þó senunni. Haft er fyrir víst að Gunnar og Herbert hafi aðeins dvalið á eyjunni í örfáa klukkutíma en þrátt fyrir það tekst þeim að hafa upp á dýrmætum vitnisburði frá fólki sem varð fyrir barðinu á viðskiptaháttum íslenskra útrásarvíkinga. Þau standa í þeim sporum að hafa misst allt sitt sparifé á gamals aldri en skorta tíma og tækifæri til að byggja sjóði sína upp að nýju. Í frásögninni ríkir samúð og skilningur svo íslenskir áhorfendur mega hafa sig alla við að roðna ekki af skömm.

Þörf áminning

Eins eru fjölmargir vitnisburðir myndarinnar mjög áhugaverðir og upplýsandi fyrir flest okkar, sem hafa löngu gleymt hvað sneri upp og hvað sneri niður í aðdraganda kreppunnar. Enda eru viðmælendurnir ekki af verri endanum, Eva Joly, Sigrún Davíðsdóttir, Robert Wade, Jón Daníelsson o.fl. Björgólfur Thor Björgólfsson fer einnig á kostum þegar hann „uppljóstrar“ um peningahimnaríkið sem peningarnir hverfa til í fjármálakreppum eins og þeirri sem ríkir á Íslandi. Þessir vitnisburðir virðast eiga að þjóna þeim tilgangi að minna okkur á að enn hefur enginn verið látinn svara til saka fyrir fjármálamisferlið sem kom landinu á hausinn. Það hljómar nokkuð kaldhæðnislega í ljósi þess að þennan frumsýningardag voru birtar kærur á hendur níu ungmenna fyrir að ráðast inn á Alþingi í mótmælaskyni. Lágmarksrefsing við brotunum er eitt ár. Á sama tíma hefur engin ákæra verið birt æðstu stjórnendum bankanna.

Gildi myndarinnar liggur einmitt í því að hún minnir okkur á atriði sem eru við það að drukkna í endalausum umræðum um Icesave. Hún minnir okkur á mikilvægi þess að við tökum til í stjórnkerfinu, bönkunum og fyrirtækjunum til að koma í veg fyrir að sagan endurtaki sig ekki eftir fáeina áratugi. Hún minnir okkur á mikilvægi þess að réttlætið nái fram að ganga til að sátt geti ríktí stað skotgrafahernaðar. Hún minnir okkur á mikilvægi umræðu um atburði liðinna ára og aðferðir til að takast á við þá. Á sama tíma er hún mikilvægt innlegg í þessa sömu umræðu sem virðist aðallega fara fram á kommentakerfi Eyjunnar vegna þess að allt of fáir telja sér skylt að taka þátt í henni.

Niðurstaðan er því sú að þrátt fyrir fjölmarga annmarka er myndin sannarlega þess virði að sjá, ef ekki nema til að ýta stoðum undir gerð slíkra mynda og hvetja til ríkulegrar kreppumyndaflóru.

Þeim sem eru viðkvæmir fyrir klisjukenndum birtingarmyndumættjarðarástar en þó bent á að spilla ekki upplifuninni heldur labba út um það leyti sem fjallkonan mætir á Þingvöll og spilar á fiðlu.

Íris Ellenberger

Til baka

yfirlit frétta