Nýlega birti Kistan pistill eftir Örn Ólafsson með titlinum "Sögustríðið - ný orrusta". Fyrri helmingur hans fjallar um bók Sigurðar Gylfa Magnússonar, Sögustríð, og skipti ég mér ekki af honum. En í síðari hlutanum kemur að mér og skrifum mínum um ljóð séra Björns Halldórssonar, Sumarnótt, í Tímariti Máls og menningar á síðasta ári. Þar gætir nokkurs misskilnings sem mig langar til að leiðrétta.
Vegna þessarar greinar minnar um eitt ljóð eftir eitt skáld kallar Örn mig "óvæntan lærisvein [Sigurðar Gylfa] í einsögu" og "höfuðandstæðing hans í sögustríðinu undanfarinn áratug eða meira." Allt er þetta rangt. Ég hef aldrei haft nokkuð á móti einsögu sem slíkri. Þvert á móti hef ég fagnað henni og til dæmis tekið við dæmigerðri einsögubók Sigurðar Gylfa, Menntun, ást og sorg, í ritröðina Sagnfræðirannsóknir þegar ég ritstýrði henni. Það sem ég hef á móti, og hef þó aðeins andmælt í einni einustu grein, í Sögu 2003, er krafa Sigurðar Gylfa um að einsagan eigi að ríkja ein í sagnfræði, ásamt staðhæfingu hans um að það sé siðferðilega rangt að skrifa annars konar sögu. Nú eru fast að 17 ár síðan ég skrifaði (í Sagnir II, 1981, bls.29): "En góð saga er að mínu viti sú ein sem leitast við að brúa þetta bil milli þess einstaka, sérkennilega og persónulega annars vegar og þess algilda og sammannlega hins vegar." Nú mundi ég orða þetta svolítið öðruvísi; ég held að það sé hægt að skrifa góða sögu hvoru megin sem er við bilið og meginatriðið sé að gera ekki kröfu til þess að allir skrifi sögu af sama taginu. Mitt kjörsvæði er í brúarstæðinu, en mér dettur ekki í hug að ætlast til að allir aðrir kunni best við sig þar líka.
Raunar hef ég miklar efasemdir um að það sé gagnlegt að yfirfæra einsöguhugtakið á bókmenntarýni eins og ég stundaði á ljóði Björns Halldórssonar. En sé samt sem áður reynt að gera það má líka sjá að grein mín um Sumarnótt séra Björns í TMM, 2. hefti 2007 er ekki hrein einsaga. Þar skrifaði ég (á bls. 67): "Þá erum við komin að þeirri niðurstöðu að Sumarnótt sé harmljóð manns sem umhverfið neyðir til að kúga kynhneigð sína. Mér finnst ljóðið vaxa við þá vitneskju. Auk þess má hugsa sér að það geti hjálpað örlítið til að vinna samkynhneigðu fólki þegnrétt í hugum fólks í samfélagi okkar, til dæmis ef það kemst inn í sýnisbækur skóla með viðeigandi skýringum. Allir samfélagshópar njóta góðs af því að öðlast rætur í sögu og menningu." Þarna er hugmynd um brýr yfir í hið almenna, samfélagslega, bæði í samtíð Björns og okkar.
Örn skrifar: "mér er hjartanlega sama að hverjum losti sr. Björns Halldórssonar beindist fyrir hálfri annarri öld ..." Það get ég í sjálfu sér sagt líka. Ég var aðeins að draga fram rök fyrir samkynhneigð klerksins vegna þess að mér fannst það fá okkur í hendur lykil að ljóðinu. Fyrir utan hið listræna kynni sá lykill hugsanlega að gera ljóðið samfélagslega gott og gagnlegt í samtíð okkar, þar sem mannréttindasinnar berjast fyrir rétti samkynhneigðra, ekki síst innan þeirrar stofnunar sem var starfsvettvangur séra Björns.
"Þetta sannar bara ekki neitt", skrifar Örn líka. En eins og ég var búinn að taka fram í svari mínu til hans í 4. hefti TMM 2007 (bls.134) ætlaði ég mér aldrei að sanna neitt. Ég var aðeins að stinga upp á túlkunarleið á Sumarnótt Björns til þess að deila henni með þeim sem kynnu að vilja fallast á hana og jafnvel nýta hana til einhvers. Þannig kemst ég ekki hjá því að endurtaka það sem ég hef skrifað áður og þá er deila okkar Arnar farin að hjakka í sama farinu. Mér finnst því mál að hætta og tek ekki til máls um þetta efni aftur nema eitthvað nýtt og verulega markvert komi fram um það.
|