Hér á eftir fara svör þriggja háskólamanna til viðbótar við spurningum Kistunnar um mál Hannesar Hólmsteins.
Úlfar Bragason. rannsóknarprófessor við Stofnun Sigurðar Nordal
1. Hvað finnst þér um nýfallinn dóm yfir Hannesi Hólmsteini Gissurarsyni prófessor í stjórnmálafræði við HÍ?
Eðlilegur í ljósi laga um höfundarrétt.
2. Á rektor að aðhafast í málinu?
Ég geri ráð fyrir að rektor aðhafist í málinu eins og komið hefur fram í viðtölum við hann í Fréttablaðinu.
3. Ef svo, með hvaða hætti?
Ég þori ekki að skera úr um það þar sem ég hef ekki kynnt mér öll gögn málsins en ljóst hlýtur að vera að skólinn taki mið af siðareglum sínum í þessu sambandi.
4. Hvað finnst þér um auglýsingu stuðningsmanna Hannesar sem birtist í blöðunum um helgina?
Ég veit ekki hver stendur fyrir henni, hvort þetta eru raunverulegir stuðningsmenn eða um (apríl)gabb sé að ræða.
5. Hefur þú hugsað þér að veita söfnuninni stuðning?
Nei.
Axel Kristinsson, sagnfræðingur
1. Hvað finnst þér um nýfallinn dóm yfir Hannesi Hólmsteini Gissurarsyni prófessor í stjórnmálafræði við HÍ?
Sanngjarn, eftir því sem ég best fæ séð.
2. Á rektor að aðhafast í málinu?
Já.
3. Ef svo, með hvaða hætti?
Ég hef ekki kynnt mér reglur Háskólans en myndi ætla að ámining, hið minnsta, væri nauðsynleg.
4. Hvað finnst þér um auglýsingu stuðningsmanna Hannesar sem birtist í blöðunum um helgina?
Auglýsingin er siðlaus. Hún jafngildir því að styðja lögbrot.
5. Hefur þú hugsað þér að veita söfnuninni stuðning?
Ef lög eru mjög vitlaus eða ósanngjörn er ég ekki undantekningalaust á móti því að þau séu brotin en ritstuldur er ekki aðeins lögbrot, hann er líka siðlaus. Nei, ég hef ekki hugsað mér að styðja ritstuld Hannesar.
Gísli Gunnarsson, fyrrverandi prófessor í sagnfræði við HÍ
Við verðum að nefna hlutina réttum nöfnum, ekki tilfinngahlöðnum og ekki persónubundnum. Það finnst mér spyrjendum ekki takast nógu vel. Greina verður á milli söfnunar stuðningsmanna Hannesar sem snýst um málaferli hans við Jón Ólafsson og skaðabætur þær sem hann var dæmdur í fyrir að nefna ekki heimildir. Þessu tvennu er yfirleitt ruglað saman. Hvað kemur það skaðabótardómi í Hæstarétti við að Hannes á í málaferlum við Jón Ólafsson? Hugsanlega aðeins eitt: Klaufaskapur ásamt hroka, Að öðru leyti er hér um fullkomlega aðskilin mál að ræða. Ef einhverjir vilja styðja Hannes í málaferlum gegn Jóni Ólafssyni, er það þeirra mál, á því hef ég engan áhuga, tek ekki þátt í því máli með umræðum. fordæmingu eða stuðningi.
Það sem best er um skaðabótadóminn yfir Hannesi að segja er að hann skapar mikilvæg fordæmi í íslensku réttarfari og vonandi einnig fræðasamfélagi hvað má og má ekki í tengslum við notkun á heimildum og notkunarleysi á tilvísunum. Sagnfræðingafélagið bjó til á sínum tíma siðareglur vegna þessa og átti ég hlut að máli við samningu þeirra. Ekki voru allir á eitt sáttir um að innleiða þessar reglur eins og Sigurður Gylfi hefur rakið ítarlega í (síðustu?) bók sinni. En þær voru ekki settar að ástæðulausu og áhugi minn á innleiðingu þeirra stafaði ekki síst af reynslu minni af ritstuldi frá mér. Algengasta aðferðin er og var þessi. Höfundurinn A skrifar grein/bók. B notar margar hugmyndir og kenningar úr ritsmíð A í riti sínu og getur yfirleritt heimilda. C notar þessar kenningar frá B (sem eru upprunnar hjá A), vitnar í B en getur A hvergi.
Það er nokkuð langt liðið síðan ég lenti í þessari reynslu og ég hef kosið að segja sem minnst um þetta mál. Hins vegar nefndi ég þegar "Hannesarmálið" var fyrst mjög til umræðu að ég gæti tínt til nokkur dæmi um svipaðan ritstuld hjá öðrum höfundum samtímis sem ég nefndi annnan ósið og það er þegar höfundar nota á víxl staðreyndir og spuna án þess að greina hér á milli. Þetta var þá allt of algengt. En athyglisvert er að eftir gagnrýnina á Hannes hefur mjög dregið úr þessum ósið. Fékk ég samt nokkrar skammargusur fyrir að vera "að réttlæta Hannes" með samanburðarfræði.
Já, þetta er allt að lagast á Íslandi og vonandi nýtist tilvísanaleysi Hannesar áfram sem fordæmi um óæskileg vinnubrögð. En slíkt gerist aðeins ef við hættum að hugsa um persónuna Hannes og lítum á málið frá almennum sjónarhóli um rétt og rangt við meðferð heimilda: Ég hygg að þetta stefni allt í rétta átt hér á landi, við erum lítið samfélag. Hér hugsa ég vegna samanburðar til Danmerkur. Ég var nýlega að lesa nýútkomna danska bók, Slavernes Slægt, útgefandinn er Danmarks Radio. Þar vantar allt tilvísanakerfi og 48 síður í bókinni byggjast einhliða á rannsóknum og erindum annars höfundar án þess að þessi höfundur sé nefndur á nafn í bókinni, ekki einu sinni í heimildarskrá eða þakkarorðum. Ég þekki báða aðila þessa máls og veit að þetta hefur enga athygli vakið í Danmörku.
Spurt er hvað á rektor að gera í "máli Hannesar". Nú er rétt að minna á að Hannes var ekki dæmdur fyrir brot á hegningarlögum heldur í skaðabætur (ekki sekt) fyrir brot á einkamálarétti. Rektor getur þvi ekki beitt ströngustu viðurlögum (t.d. brottvísun úr starfi) í málinu, þá ætti Hannes skaðabótarétt. Rektor gæti auðvitað fordæmt ALLA ótilhlýðilega meðferð á höfundarrétti og tiltekið mál Hannesar sem dæmi. Eðlilegast fyndist mér samt að hún vísaði málinu til siðanefndar og deildar Hannesar. Mér hugnast ekki að veita valdhöfum of mikið rými til að úrskurða um einstaklinga án sérstaks dóms, ég dreg í efa að rektor eigi að dæma í þessu máli.
Skrifað á fyrsta degi mínum sem eftirlaunamaður,
Gísli Gunnarsson
|