15. september 2008 08:33

Menningarverðmæti

Fréttir bárust af því í dag að Sumarljós og svo kemur nóttin, skáldsaga Jóns Kalmans Stefánssonar, hefði verið valin inn á Bestenlistann. Hve ljúft er ekki að leggja þýska? Við munum öll frækilegan sigur handboltalandsliðsins þann 12. ágúst síðstliðinn. Heimsmeistararnir áttu ekki séns. Á sama hátt gleymum við því líka seint þegar kempurnar okkar Einar Már og Sjón tóku Svíana í bakaríið. Þetta var rúst. 2-0 fyrir okkur. Svíagrýlan er ekki til staðar þegar kemur að bókmenntum, jafnvel þótt Astred sé á miðjunni.

Fátt hefur vakið meiri samhug hjá þjóðinni á síðari árum og glæsilegt afrek Strákanna okkar í Peking. Ég var í Reykjavík og átti ekki neinn þátt í þessu. Helst ég hafi étið handbolta þegar ég var lítill. Ég var svo lystugur að jafnvel harpexklístruð leðurtuðra bróður míns, atvinnumannsins, var fóður sem mátti japla á þegar smákökurnar kláruðust. Mamma keypti boltann í Búdapest ‘85. Um leið kviknaði innra með mér óþrjótandi handboltaáhugi sem hefur nokkrum sinnum átt sín stóru móment. Ég man til dæmis enn þegar Maggi bróðir skoraði beint úr aukakasti á móti Egyptum eftir venjulegan leiktíma og við unnum 26-25. Og þegar Patrekur komst í hraðaupphlaup á móti FH og Stjarnan vann, líka 26-25. Þvílíkar minningar. Góðar íþróttir upphefja hversdagsleikann og slá á lífsleiðann. Ég er enn stoltur af Magga fyrir að hafa verið kosinn besti varnarmaður Þýskalands af þjálfurum í 1. deild. En það breytir engu um að tuðran á oftast erfitt með að vekja mig. Í næstum tíu ár hef ég ekki vaknað fyrir klukkan sjö nema með þeim undantekningum að mér sé smalað inn í flugvél. Íslenska handboltaliðið braut þessa reglu nú í ágúst og það var rugl skemmtilegt.

Ég held líka að ekki svo mörgum hafi ofboðið til muna þær góðu móttökur sem Strákarnir okkar fengu við heimkomuna. Á sama hátt og Michael Phelps vann stærsta íþróttaafrek sögunnar á nýliðnum Ólympíuleikum unnu Strákarnir okkar íþróttaafrek sem tekur öðrum fram í Íslandssögunni. Öllum þykir okkur vænt um fótfimi Skarphéðins við Marká en þetta var óvefengjanlegt og raunverulegt, rétt eins og það er magnað að miðaldra karlar frá Íslandi skuli afreka það að sigra hjörtu útlendinga með því að þræla hugsunum sínum á blað. En hvar eru fjárframlög Karlanna okkar? Og Kerlinganna? Ég tek það ekki frá menntamálaráðherra að bókmenntaheiminum er vel sinnt með framlagi til Frankfurtarfarar eftir þrjú ár en þar er líka fyrst og fremst um stuðning við iðnaðinn að ræða. Bókaútgáfan skilar ríkinu mun meiri tekjum en hún þiggur frá því; gott og vel að henni sé launað. En hvatningin til sköpunar mætti vera meiri. Við þurfum miklu meira fé í launa- og styrkjasjóðina. Svo margt er fært með metnaðinum og við Molbúar sönnum það, jafnvel þótt við færum okkur í plexígler. Vettvangurinn skiptir ekki öllu. Tímaþjófurinn var ekki skrifaður með harpexi.

Handboltaliðið fékk auka 50 milljónir við heimkomuna, sem er heildarrekstrarfé Bókmenntasjóðs að launakostnaði og styrkjafé meðtöldu. Fyrirmyndin að svo spontant spanderíngu er 15 milljóna gjöf Björns Bjarnasonar til handboltaliðsins 2002 í kjölfar frábærrar frammistöðu á Evrópumótinu. Um leið sagði hann að ómótaðar væru tillögur um afreksmannasjóð þegar svo góður árangur næðist.[1]Kannski voru þær mótaðar eftir Ólympíuleikana. Við höfum öll okkar áhugasvið sem hafa áhrif á gerðir okkar. Hefði Maggi bróðir orðið rithöfundur hefði ég eflaust étið bókina hans. Mér finnst Einar Már, Guðbergur, Sjón og svo margir fleiri reyndar hafa unnið okkur bókmenntafólki það til frægðar með sínum alþjóðlegu verðlaunum á undanförnum árum að íslenskum bókmenntum sé jafnmikill sómi sýndur og íþróttunum. Því má ekki gleyma að við komumst upp með það fyrir rúmum sextíu árum að taka okkur sjálfstæði vegna virðingar við þá menningarlegu arfleið sem við byggjum á. Í henni felast okkar stærstu verðmæti. Margir sjá betri nýtingu á kálfskinni með því að sauma það saman í handbolta. En við þurfum líka að eiga bókmenntir. Enn þann dag í dag undrast fólk og heldur áfram að undrast að í þessu fámenni geti sú menning orðið til sem bókmenntir okkar bera vitni um. Þetta er fólk sem hefur aldrei komið á Goldfinger, aldrei verið í marmarhöllum í Skorradal. Það horfir margt á handbolta. En umfram allt les það bækur.

Sölvi Björn Sigurðsson

Til baka

yfirlit frétta