Síðustu dagar stjórnmálanna!

Forsætisráðherra Íslands, Geir H. Haarde, lýsti því yfir í viðtali í kvöldfréttum Sjónvarpsins hinn 8. nóvember 2008 að ákveðið hefði verið að allir flokkar landsins hefðu með sér samráð um að skipa í bankaráð ríkisbankanna þriggja. Hann orðaði það svo að „ríkisvaldið, stjórnmálin, hefði þurft að skipa í bankaráðin eins og sakir standa, vegna þess að bankarnir eru komnir í eigu ríkisins“. Með öðum orðum, hið pólitíska vald hafi þurft að grípa inn í og ráða í stjórnir bankanna en menn úr öllum flokkum hefðu verið sammála um að fá fagfólk til verksins og víkja sérhagsmunum til hliðar. Hugmyndin sem liggur hér að baki hvílir væntanlega á þeirri hugsun að bráð nauðsyn hafi krafist þess að allir flokkar legðust á eitt til að koma bankakerfinu á flot á ný; pólitískum ágreiningi væri vikið til hliðar og stofnanir flokkanna sem mynda valdastrúktúr samfélagsins tækju höndum saman um ofangreindar aðgerðar.

Forsaga málsins er sú að föstudaginn 7. nóvember 2008 var tilkynnt, síðdegis, hverjir tækju sæti í stjórnum bankanna. Ég varð strax mjög undrandi á hvernig ríkisstjórnin stóð að verki en undrun mín átti þó enn eftir að vaxa þegar ég las í Fréttablaðinu 8. nóvember að allir flokkarnir hefðu tekið þátt í þessum gjörningi með því að tilnefna fólk í stjórnirnar. Ég hef enga sérstaka skoðun á stjórnarmönnunum, finnst hins vegar óskiljanlegt að forystufólk flokkanna skulu hafa verið svo skyni skroppið – eiginlega veruleikafirrt – að átta sig ekki á að fólkið í landinu er búið að fá meira en nóg af svona aðferðum, svona vinnubrögðum. Niðurstaðan sýndi mér í það minnsta svart á hvítu að fjármálakerfið hafi ekki aðeins hrunið á liðnum októberdögum heldur væri stjórnmálakerfið farið veg allrar veraldar án þess að forystumenn flokkanna hafi orðið þess varir.

Ég spyr: Datt stjórnmálamönnum engin skárri kostur í hug en að beita sömu aðferðum og notaðar voru til að velja í svona stjórnir fyrir 20 til 30 árum; að tryggja pólitíska fulltrúa inn í stjórnir ríkisfyrirtækja (eins og enn er gert í stjórn Seðlabankans). Því þó svo að þetta fólk sem gefið hefur kost á sér til setu í stjórnum bankanna virðist vera góðra gjalda vert þá er ekki hægt að horfa fram hjá því að þau eru fulltrúar flokkakerfisins, þessa kerfis sem virðist hafa siglt í strand á liðnum vikum.

Enn má spyrja: Hvernig hefði verið hægt að standa öðruvísi að málum þegar skipað var í stjórnir bankanna? Því er til dæmis til að svara að ríkisstjórnin hefði getað skipað formenn stjórnanna, sem ábyrgðaaðilar þeirra og þá að höfðu samráði við helstu stofnanir samfélagsins, en starfsfólk fyrirtækjanna hefði síðan valið úr sínum hópi aðra stjórnarmenn. Þessi tilhögun er þekkt víða um heim, hún er lýðræðisleg auk þess sem hún hefði styrkt starfsanda þessarar löskuðu fyrirtækja og gefið stjórnvöldum kosta á að sneiða hjá pólitískum vinnubrögðum sem hafa komið landinu á kné. Síðan hefði verið hægt að hugsa sér að Alþingi hefði verið gert virkt á ný og viðskipta- og efnahagsnefnd þingsins hefði verið falið það hlutverk að fylgjast með rekstri fyrirtækjanna eins og þjóðþing víða um heim gera. Ég er viss um að aðrar leiðir kæmu einnig til greina ef gerð væri tilraun til að slíta rótgrónar hugmyndir flokkanna um hvernig best væri að ráða ráðum sínum úr hefðbundnum farvegir gömlu stjórnmálanna.

Það mætti taka mýmörg dæmi um mál sem eru leyst með svipuðum hætti og þetta nú um stundir – mál sem valda vonbrigðum. Ég ætla þó að stilla mig um það. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að það þurfi einfaldlega að byrja upp á nýtt – gefa upp á nýtt – og þá er mikilvægasta spurningin sú hverjir geta tekið við; eru það gömlu flokkarnir, nýir hópar, menntafólk, launafólk – hvaðan á þetta fólk að koma? Ég hef ekki svör við slíkum spurningum en tel að við verðum að reyna að ræða þær skipulega á næstu misserum.

Sigurður Gylfi Magnússon

Til baka

yfirlit frétta