Ég hef fylgst meš atburšum sķšustu daga frį gistiheimili ķ Jerśsalem, bęši ķ gegnum ķslenskar vefsķšur en į sķšustu dögum ķ vaxandi męli ķ gegnum sjónvarpsśtsendingar BBC og Al-Jazeera. Fólk hér į gistiheimilinu spyr mig hvaš sé ķ gangi; sęnskur feršamašur óttast aš missa spariféiš sitt sem hann hafši geymt į Kaupžing Edge reikningi og Hollendingar jafnt sem Ungverjar lesa um mįliš į vefmišlum ķ löndum sķnum.
Einhvers konar tķmamót hljóta aš vera ķ ašsigi. Atburšarįsin er löngu komin śr böndunum og fyrst žaš eru engin bjargrįš önnur en aš leita ašstošar utan landsteinana er mįliš komiš ķ stęrra geópólitķskt samhengi en svo aš hęgt sé aš lķta į žaš sem tęknilegar lausnir eša lausnir yfirleitt. Skošum hvaša afleišingar žessar lausnir myndu hafa:
Aš leita į nįšir Rśssa vęru stęrstu mistök sem nokkurn tķma hafa veriš gerš ķ ķslenskri stjórnmįlasögu; menn eru blindir ef žeir sjį ekki hvaš Rśssum gengur til meš žvķ ķ ljósi nżafstašinna įtaka į alžjóšasvišinu. Aš leita į nįšir Evrópusambandsins undir žessum kringumstęšum er versta leiš sem hęgt er aš fara inn ķ sambandiš. Burtséš frį hręšsluįróšrinum žį eiga bęndur, sjómenn og allur almenningur rétt į žvķ aš hagsmunir žeirra séu ekki vanvirtir ķ ašildarvišręšunum, sem er lķklegt aš verši ef sótt er um ķ flaustri. Forysta ASĶ hefur sżnt stašfestu ķ žessu.
Alžjóšagjaldeyrissjóšurinn er ekki lausn heldur hluti vandans: Sjóšurinn hefur sl. 30 įr veriš fremstur ķ trśboši kenninga nżfrjįlshyggjunnar sem lįgu til grundvallar einkavęšingu bankanna hér į landi og hugmyndinni um aš afskipta- og efirlitsleysi ķ efnahagslķfinu sé af hinu góša. Sjóšurinn er žekktur fyrir kreddubundna óbilgirni, lżšręšishalla og skeytingarleysi um stašbundnar ašstęšur. Žaš sem žó stendur eftir af ķslensku heilbrigšis- og menntakerfi yrši lķklega fyrst undir skuršarhnķfinn ef leitaš yrši į nįšir sjóšsins. Žaš mį ekki gerast.
Viš veršum aš sętta okkur viš aš žaš veršur ekki um aš ręša neina lausn į kreppunni sem nś er aš dynja yfir. Engin lįn sem vélaš er um ķ nafni stjórnvalda geta bjargaš bönkunum og fjįrmįlakerfi sem er tķfalt ķ umfangi į viš žjóšarframleišslu. Žaš er ekki um annaš aš ręša en aš lįta hlutina fara ķ žrot, hvaš sem žaš kostar ķmynd Ķslands į Bretlandi og jafnvel žótt žaš sé raunveruleg, sišleg sjįlfsviršing sem fżkur hjį einhverjum hópi einstaklinga. Bailout plan gęti įtt rétt į sér ef žaš vęri raunhęft; žaš er žaš einfaldlega ekki mešališ yrši verra en sjśkdómurinn.
Önnur hliš į vandamįlinu er aš öll ķslensk stjórnmįlaelķta og skošanamyndandi stofnanir, allt frį forseta nišur ķ fjölmišlamenn, hefur į einhvern hįtt tekiš žįtt ķ śtrįsar- og fjįrmįlafyllirķinu. Algjör hegemónķa hefur myndast um fylgispekt viš śtrįsina og žaš śtilokar aš sömu ašilar geti leyst vandann. Žeir einstaklingar sem hafa mótmęlt meš hagfręšilegum röksemdum og varaš viš hruni eru teljandi į fingrum annarrar handar. Kreppan sem viš stöndum frammi fyrir er žvķ lķka kreppa ķ allri stjórnmįlaforystu og sérfręšingaveldi landsins.
Žess vegna er fįtt annaš aš gera ķ stöšunni en aš taka į mįlinu meš pólitķsku og hugmyndafręšilegu uppgjöri og lįta nżja hegemónķu vaxa fram. Verkalżšsfélög, lķfeyrissjóšir og hagsmunasamtök almennings eiga aš leita leiša til aš draga ašila til įbyrgšar. Alžingi, rįšherrar, opinberar eftirlitsstofnanir og fjöldi nafngreindra einstaklinga ķ višskipalķfinu ber beina įbyrgš į žvķ hvernig fór. Skoša ber af fullri alvöru hvort hęgt sé aš sękja žessa ašila til saka.
Žó mį spyrja hverju slķkt nęši fram. Til greina getur komiš aš bjóša ķ staš mįlaferla upp į svipaša nįlgun og gafst vel žegar ašskilnašarstefnan ķ S-Afrķku hrundi: truth and reconciliation sęttir fyrir sannleika. Žį yrši mönnum bošiš aš gera hreint fyrir sķnum dyrum, višurkenna mistök sķn og išrast frammi fyrir žeim sem bera skašann. Um leiš yrši žetta lįtiš nęgja sem refsing, ķ nafni žess aš sem bestar og įreišanlegastar upplżsingar hjįlpi okkur aš skilja vandann, hvaš geršist.
Mešfram žessu veršur aš fara fram róttęk endurskošun į skipulagi efnahagsmįla, eign į framleišslutękjum og yfirrįšum yfir aušmagni. Skoša veršur af fullri alvöru hvernig hęgt er aš stušla gegn óhóflegri aušsöfnun į fįrra hendur, hvernig tryggja mį aš almenningur sé upplżstur um hvernig fjįrmagni er beitt, og koma į fót ferlum sem heimila aš almenningur geti veitt ašhald ķ rįšstöfun fjįrmagns.
Aš öllum lķkindum mun alžjóšlegt, takmarkalaust flęši fjįrmagns aš langmestu leyti heyra sögunni til hér į landi į nęstu įratugum. Žetta eru ekki slęmar fréttir, heldur tękifęri fyrir Ķslendinga til aš taka virkan og jafnvel leišandi žįtt ķ aš móta póst-neoliberal heimsmynd. Fylgispekt okkar viš nżfrjįlshyggjuna varš okkur aš falli, en einmitt žaš hversu alvarlegar afleišingarnar uršu fyrir okkur veršur žaš vķti til varnašar og opnar möguleikann į róttękum umskiptum. |