16. apríl 2010 10:13
Erfðaprinsar og ófreskjur
Það er merkilegt að í bandarískum kvikmyndum er hetjan yfirleitt sá sem fæddur er til starfsins. Hetjur verða sjaldnast hetjur vegna eigin atorkusemi, heldur virðist fyrirbærið fyrst og fremst vera genetískt. Hvort sem það er í gamanmyndum eins og The Golden Child með Eddie Murphy, mafíumyndum sem augljóslega vísa í ætterni, ofurhetjumyndum eins og Superman og Batman eða vísindaskáldsögum eins og Star Wars eða Matrix gengur hugmyndin um hinn útvalda eða erfðaprinsinn aftur og aftur. Fyrir hvern Rocky Balboa, almúgamann sem rís til metorða fyrir eigin dugnað, virðist Hollywood luma á hundrað Luke Skywalker eða Michael Corleone.
Í fljótu bragði virðist þessi hugmyndafræði fara illa saman við grunnmýtur lands tækifæranna. Eiga Bandaríkin ekki að vera landið þar sem allir eru metnir að verðleikum, merítókrasía þar sem ekkert skiptir máli nema hæfileikar?
Guðasynir og pabbadrengir
Hér erum við reyndar kominn að einum af grundvallarmótsögnum kapítalismans. Innan þess kerfis eiga allir að komast til metorða eftir verðleikum. Á hinn bóginn erfast þau auðævi sem safnast með þeim hætti á milli kynslóða. Hefðartitlar hafa að mestu verið afnumdir, en auðævin ganga frá feðrum til sona og einnig, í einstaka tilfellum, til dætra. Næsta kynslóð er því hópur fólks sem hefur lítið þurft að hafa fyrir hlutunum en fær gríðarleg auðævi upp í hendurnar. Innblásin að hetjusögnum foreldranna telja menn sig þurfa að gera enn betur en pabbi gerði. Þetta endar oft með miklum harmleik, eins og dæmin sanna.
Nýverið hafa komið út tvær myndir sem fjalla um goðsögnina um Perseif. Perseifur er, eins og nafnið bendir til, sonur Seifs guðakonungs og mannlegrar móður. Báðar þessar myndir hafa þessa staðreynd í miðju sögunnar.
Myndin Percy Jackson & The Olympians: The Lightning Thief, sem sýnd var hér í bíóhúsum í upphafi árs, er nokkurskonar nútíma útgáfa goðsögunnar. Perseifur, eða Percy, er sonur einstæðrar móður sem gift er afar leiðinlegum stjúpföður. Það kemur þó brátt í ljós að hann er sonur sjávarguðsins Póseidons. Hann fer í þjálfunarbúðir þar sem hann tekur öllum fram, ekki vegna þess að hann æfir sig mest, heldur vegna þess að hann á merkilegastan pabba.
Ef til vill sýnir þetta vel galla ameríska draumsins. Til þess að ná árangri þarf að hafa fyrir hlutunum, en hver nennir því? Langbest er að hafa meðfædda hæfileika. Til hvers að éta hrá egg og hlaupa upp tröppur þegar maður getur fengið allt beint í æð? Pabbadrengirnir eru að minnsta kosti farnir að verða sífellt meira áberandi í bandarískri alþýðumenningu, sem lengi vel tortryggði hina ríku.
Erfðaprinsar á lyftara
Í draumum Bandaríkjamanna fá þeir ekki aðeins konungdæmið og prinsessuna, þeir fá það án raunverulegrar fyrirhafnar. Þeir fá það vegna þess að það er konungborinn réttur þeirra. Því er kannski ekki að undra að í kringum síðustu aldamót gekk forsetaembættið frá föður til sonar í fyrsta sinn í 200 ár, ef frá er talið millispil Clintons sem sjálfur reyndi að verða ættfaðir eigin ættarveldis og arfleiða konu sína embættinu.
Myndin Clash of the Titans tekur í sama streng. Þar er reyndar fósturfaðirinn góður, og Perseifur afneitar blóðföðurnum guðdómlega sem yfirgaf hann í æsku. Hann vill komast áfram af eigin verðleikum, vill frekar vinna á lyftara í Bónus heldur en taka við ættarveldinu með öðrum orðum.
Enginn, hvorki guðir né menn skilja í þessari áráttu hans, ekki frekar en hinir samkynhneigðu útlagar í My Own Private Idaho skildu í Keanu Reeves að snúa baki við fjölskylduauðnum, enda gerir hann það ekki til lengdar. Á endanum lætur Perseifur til leiðast, tekur við hinum guðdómlegu gjöfum sem pabbi er stöðugt að bera í hann, og sigrast á hinu illa. Hið illa í þessu tilfelli er litli bróður Seifs sem svikinn hefur verið út úr fjölskylduauðnum og fær aðeins undirheima í sárabætur.
Í The Lightning Thief mátti finna eitt og annað sniðugt í yfirfærslu goðsagnanna, svo sem Lotus barinn í Las Vegas, sem er skemmtileg nútímaútgáfa af gleymskueynni í Ódýsseifskviðu. Clash of the Titans er á hinn bóginn svo til laus við öll sniðugheit. Perseifur kemst brátt að því að hann þarf að fara til undirheima, höggva hausinn af Medúsu og nota hann til að breyta væntanlegu skrímsli í stein. Síðan fer hann og gerir einmitt það. Ekkert hér kemur á óvart, hvorki í smáu né stóru.
Ekki Schindler's List II
Stórleikarar eins og Liam Neeson, Mads Mikkelsen og Ralph Fiennes (hér enn í Voldemort gervinu) gera lítið til að bæta upp fyrir persónuleikaskort Sam Worthington í aðalhlutverkinu. Samræðurnar ganga að mestu út á að sleppa hinu og þessu skrímsli lausu.
Þess ber að geta að ekki má telja myndina óbeint framhald af Schindler‘s List, þrátt fyrir að Fiennes og Neeson leiði hér aftur saman hesta sína og suma þræði eigi myndirnar sameiginlega. Þar var Neeson góði Þjóðverjinn og Fiennes sá vondi, hér er Neeson góði guðinn og Fiennes sá vondi.
Það verður þó að telja myndinni það til tekna að þrátt fyrir alla galla hennar er ávallt gaman að horfa á goðsagnaheim Grikkja taka á sig líf á hvíta tjaldinu, en slíkt hefur varla verið reynt síðan hin upprunalega Clash of the Titans var gerið árið 1981, ef frá er skilin Troy, þar sem goðin voru jú fjarverandi. Það er hinsvegar fátt sem kemur á óvart hér. Skrímslin eru mjög innblásin mun betri mynd, Pan's Labyrinth. Hugmyndin um stríð manna og guða er ágæt, en lítið verður úr. Guðirnir þurfa engri ábyrgð að sæta þegar allt kemur til alls, heldur lendir þetta allt á Hadesi.
Það sem endanlega gefur myndinni falleinkunn er það að henni var á síðustu stundu breytt í þrívíddarmynd til að græða á velgengni Avatar, þar sem hinn persónuleikalausi Sam Worthington fór einnig með aðalhlutverk. Þetta þjóðar engum tilgangi, öðrum en þeim að gefa kvikmyndahúsinu tækifæri til að rukka meira og afnema þriðjudagstilboð.
Þess ber að lokum að geta að Íslandi bregður fyrir í loftmynd. Verst að þeir biðu ekki eftir eldgosinu. Það hefði verið skemmtilegra að sjá það í þrívídd.
Valur Gunnarsson