3. október 2010 09:34

Feikaðar fullnægingar

riff 4. Í heimildarmyndinni Fake Orgasm fylgist kvikmyndagerðarmaðurinn Jo Sol með lífi Lazlo Pearlman. Lazlo lýsir sér sem trúð, kynlífs- og blætislistamanni, gjörninga- og innsetningalistamanni, leikstjóra, höfundi, kvikmyndagerðarmanni, kennara og transmanni, en verk hans eru gjarnan innblásin af FTM (female-to-male) transgenderupplifunum hans. Ég fór á myndina án þess að hafa lesið um hvað hún fjallaði. Ég hafði bara heyrt titilinn og af einhverri feikfullnægingarkeppni sem var haldin á Næsta bar (eða Nasty bar eins og útlendingar eiga það til að kalla hann) og var svolítið skeptísk. Var þetta mynd sem hvatti fólk til að hugsa um það af hverju það feikar fullnægingar og hvað það er að gera þegar það feikar það? Eða var þetta bara einhver skrípaleikur festur á filmu, þar sem fólk feikaði það og hló svo hysterískt saman, til þess eins að geta farið heim og feikað það aftur með maka sínum? Þótt keppnin á Næsta bar hafi kannski verið frekar merkingarsnauð (samkvæmt heimildum mínum snerist hún bara um að fólk feikaði fullnægingar og sá sem var bestur í því vann), þá var myndin það alls ekki. 

Fake Orgasm hófst á feikfullnægingarkeppni sem Lazlo Pearlman stjórnaði. Fólk stundi og emjaði eins og Meg Ryan væri sjálf mætt á svæðið og áhorfendur fylgdust með hugfangnir (og margir alveg ábyggilega graðir). Á milli fullnæginga spurði Lazlo fólk hvers vegna það gerði sér upp fullnægingar, svona almennt og yfirleitt. Svörin voru fremur fyrirsjáanleg, oft var manneskjan bara þreytt á kynlífinu, það var hreinlega ekki nógu fullnægjandi, þannig að hún feikaði til að hún gæti farið að gera eitthvað annað án þess að særa maka sinn. Ein kona sagði líka að hún gerði það til að manninum hennar liði eins og alvöru karlmanni, en hún taldi það algenga ástæðu. Keppnin endaði svo á óvæntan hátt: Lazlo steig einn á svið og strippaði – og í ljós kom píka. Hann er karlmannlegur, með skalla og skegg, hefur látið fjarlægja brjóst sín, líkami hans er loðinn og ólíklegt er að nokkur í salnum hafi áttað sig fyrirfram á því að hann væri ekki með lim. Svo stóð hann bara þarna, algjörlega limlaus og ótrúlega flottur, á píkunni. Myndavélin færðist á milli andlita fólksins, sem var stjarft af undrun (og speglaði að einhverju leyti áhorfendurna í bíósalnum, sem voru hissa, en kannski ekki eins sjokkeraðir og þeir sem voru í sama herbergi og Lazlo). 

Markmiðið með fullnægingakeppninni og gjörningi Lazlos var að opna huga fólks gagnvart sínu eigin kyni, kyngervi og kynverund (sexuality) og brjóta niður fyrirframgefnar væntingar þess til kyns annarra. Lazlo vildi vekja fólk til umhugsunar um það að við feikum miklu fleira en fullnægingar, sérstaklega þegar kemur að kyninu og kyngervinu. Í gjörningi sínum dregur hann athygli að því sem Judith Butler (en hún kemur líka fram stuttlega í myndinni) kallar performativity, það að leika kynið. Butler telur að við séum sífellt að leika kvenleikann eða karlmennsku með því  að herma eftir því sem talið er einkenna konur/karlmenn. Það sem er almennt talið afleiðing þess að vera kona/karl er þá í rauninni eitthvað sem kemur á  undan, eitthvað sem við tileinkum okkur til að verða konur/karlar. Drag hefur bæði verið lofað og gagnrýnt í þessu samhengi - lofað fyrir að ráðast gegn eðlishyggjuhugmyndum, en gagnrýnt fyrir að viðhalda völdum gagnkynhneigðarinnar á meðan það sýnir að hún sé óekta (af hverju er verið að apa nákvæmlega eftir einhverju „alvöru kyni“ þegar það er í raun og veru ekki til?) og veita jafnvel útrás fyrir hómófóbíska spennu. Ég heyrði svipaða gagnrýni á Lazlo eftir myndina, þ.e. af hverju er hann að breyta líkama sínum til að verða eins og karlmaður, þegar hann er í rauninni að afbyggja kynið, segja að það sé blekking? 

Viðbrögð áhorfenda við  listrænum gjörningum og strippi Lazlos valda honum yfirleitt vonbrigðum, því það fyrsta sem fólk gerir eftir að hafa séð karlmann með píku er að reyna að flokka hann. Áður var hann flokkaður sem karlmaður, mögulega samkynhneigður karlmaður, en hvað á núna að gera við hann? Fyrsta spurning áhorfenda er yfirleitt: ertu búinn að láta skera af þér typpið?  Það kom mjög óþægilega á óvart að það  var einmitt fyrsta spurningin um Lazlo sem Jo Sol fékk eftir myndina, spurning sem kom meira að segja frá Q&A-stjórnandanum, Vali Gunnarssyni, sem gekk líka svo langt að gera ráð fyrir því að þetta væri eitthvað sem allir í salnum vildu spyrja um, en þyrðu því ekki! Þessi spurning hverfur semsagt ekki þrátt fyrir að sannleikurinn um upprunalegt kyn Lazlos komi fram í myndinni og að Lazlo hafi tekið það fram ítrekað hvað honum þykir þessi spurning ömurleg og til marks um það að fólk missi algjörlega af því sem hann vill segja með gjörningum sínum. Það kom reyndar mjög áhugaverð athugsemd úr sal um þetta atriði, að fólk virðist frekar vera tilbúið að trúa því að Lazlo sé karlmaður sem hafi fengið sér píku og að það sé kannski vegna þess að fólki finnist óþægilegra að sætta sig við það að karlmennskan geti verið feikuð svona rækilega – það sé auðveldara að ímynda sér að karlmenn geti gert sig kvenlega.  

Spurningin sem fylgir svo iðulega í kjölfar typpaspurningarinnar er „hvort sefurðu hjá karlmönnum eða konum?“ Svar Lazlos er þá: „hvers vegna spyrðu, langar þig á stefnumót með mér? “, sem mér þykir mjög gott svar vegna þess að það kemur áhorfendum ekki við hjá hverjum hann sefur. Það er þó skiljanlegt að þessi spurning komi á eftir „varstu með typpi“-spurningunni, vegna þess að fólk vill ekki aðeins vita hvað hann raunverulega sé– hvernig hann hafi fæðst (svo það geti sagt „hann er gaur sem fékk sér píku“ eða „hann er kona sem lítur út eins og gaur“), heldur vill það líka vita hvort hann sé samkynhneigður eða gagnkynhneigður út frá því hvað hann var (er hann hommi sem vildi fá sér píku, eða er hann lesbía sem vill vera mjög butch, o.s.frv.). Fólk er semsagt haldið skilgreiningaráráttu á háu stigi og það er einmitt það sem Lazlo er að berjast gegn, með því sem hann kallar líkamsanarkí, body anarchy. Hann vill alls ekki koma fram og gera það sama aftur og aftur þannig að fólk nái skilgreina hann (og gera hann þægilegan, þannig að hann ógni ekki lengur fastmótuðum hugmyndum þeirra um kynið) og noti hann jafnvel sem fulltrúa fyrir ákveðinn hóp fólks. 

Ég mætti á pallborðsumræður í Norræna húsinu um myndina, þar sem Jo Sol mætti ásamt Elísu, formanni Trans Ísland og Thomasi Brorsen Smith, MA nema í kynjafræði. Jo Sol lýsti tilurð titils myndarinnar, sem hann hafði í fyrstu viljað kalla Faking it, en framleiðendur myndarinnar vildu kalla Fake Orgasm til að fá fleiri til að koma á myndina! Í pallborðinu komu margs konar sjónarmið fram um kyn, kyngervi og samfélag. Leikstjórinn setti fram (kannski óvenjulega) víða skilgreiningu á transsexuality: að maður væri transsexual þegar maður passaði ekki inn í strúktúrana sem samfélagið þröngvar upp á mann, en það fæli ekki endilega í sér breytingar á líkamanum. Margir í salnum höfðu upplifað það að kynjahugmyndir samfélagsins væru þeim framandi og mörgum fannst mikilvægast að litið væri á mann sem manneskju fyrst og fremst – að kynið væri gert að aukaatriði. Aðrir vildu láta líkama sinn flæða með sínu „innra kyni” og þótti því mikilvægt að samræmi væri á milli þess hvernig þeim liði og hvernig þeir litu út. Þarna mættist fólk sem hafði beina reynslu af því að vera trans og þótti líkamlega kynið skipta miklu máli, svo miklu máli að það hafði skipt um kynfæri, og fólk sem hafði einbeitt sér að fræðunum og var þá gjarnan með mjög ákveðnar hugmyndir um mikilvægi þess að afbyggja kynið sem blekkingu - það benti einhver á það að hið óvenjulega ástand hefði skapast að skyndilega værum við stödd í herbergi fullu af fólki sem ætti erfitt með að skilja af hverju maður ætti að vilja vera af einhverju kyni, hvers vegna við getum ekki verið flæðandi og breytileg og reynt að stíga út fyrir kynjastrúktúra samfélagsins. Þetta var undarleg og ánægjuleg reynsla og það dýpkaði umræðuna verulega að hafa fólk frá Trans Ísland til að segja frá upplifunum sínum.  

Guðrún Elsa Bragadóttir

Til baka

yfirlit frétta